Schriftvijlvis

Schriftvijlvissen zijn van nature schuw, demersaal en solitaire wezens. Omdat ze langzaam bewegen met zachte golvingen van hun vinnen, kunnen duikers ze vaak vrij dicht benaderen als ze neutraal blijven en zonder plotselinge bewegingen. Door zijdelings langs een rifcontour te naderen in plaats van direct van bovenaf af te dalen, voorkom je dat de vis schrikt en dekking zoekt.

Let op langs diepe kusthellingen, buitenste rif-drop-offs, pinakels en wrakstructuren. Duikers die volwassen vijlvissen zoeken, moeten de waterkolom nabij structuren scannen of diepe rifhellingen rond 20 meter diepte inspecteren. In open water of boven zeegrasbedden, kijk goed naar drijvende wiersloepen of Sargassum-afval, waar jonge vijlvissen vaak verblijven. Juveniele exemplaren nemen een vertikale positie met de kop naar beneden aan om zwaaiende vegetatiebladeren na te bootsen, wat ze een fascinerend onderwerp maakt voor macrofotografie.

Als een vijlvis zich onder druk voelt, trekt hij zich snel terug in een smalle rifopening en zet hij zich vast met zijn stekelige mechanismen. Als een exemplaar zich terugtrekt in de dekking, geef het dan de ruimte en probeer het niet te trekken of aan te raken, aangezien zijn delicate vinspines en huid gemakkelijk kunnen worden beschadigd.

Omdat de schriftvijlvis een circumtropische soort is die wereldwijd in warme oceaanwateren leeft, zijn waarnemingen het hele jaar door mogelijk in zijn wereldwijde verspreidingsgebied. In tropische gebieden van de Atlantische, Indische en Pacifische Oceaan – inclusief de Caribische Zee, de Indo-Pacific en oceanische eilanden – blijven de watertemperaturen het hele jaar door gastvrij, waardoor residente populaties elke maand kunnen worden waargenomen.

In subtropische buitengebieden, zoals de noordelijke Golf van Mexico of kustzones die zich uitstrekken tot 46°N en 30°S, komen waarnemingen vaker voor tijdens de warmere zomer- en herfstmaanden wanneer de watertemperaturen stijgen. Gedurende deze warmere perioden worden jonge vijlvissen die meereizen met drijvende wiersloepen of oceanisch Sargassum-afval vaker aangetroffen in offshore wateren en open oceaanstromingen.

Omdat beschikbare gegevens geen seizoensgebonden migraties voor deze soort aangeven, moet de duikplanning zich richten op lokale watercondities, onderwaterzicht en geschikte rifhabitats in plaats van specifieke kalendermaanden.

De schriftvijlvis heeft een enorme circumtropische verspreiding over tropische en subtropische zeeën. In de West-Atlantische Oceaan strekt zijn bereik zich uit van Nova Scotia en het noordelijke deel van de Golf van Mexico, zuidwaarts tot Brazilië, inclusief Florida, de Bahama's en het Caribisch gebied. In de Oost-Atlantische Oceaan komt hij voor bij Kaapverdië, de Saint Paul's Rocks, de Ascension-eilanden, São Tomé en Zuid-Afrika. Zijn Pacifische verspreiding loopt van Zuid-Japan tot het Great Barrier Reef, Nieuw-Caledonië en Paaseiland in het westen, en van de Golf van Californië zuidwaarts tot Colombia in het oosten, naast een wijdverspreide aanwezigheid in de Indische Oceaan.

Deze demersale en benthopelagische soort bewoont lagunes, zeewaartse koraalriffen, rotsachtige riffen, zeegrasbedden, zeewiervelden, pinakels en wrakken. Hij leeft op een dieptebereik van 3 tot 120 meter, hoewel hij het vaakst wordt aangetroffen tussen 3 en 20 meter. Volwassen exemplaren worden regelmatig waargenomen langs diepe kusthellingen en buitenste rif-drop-offs rond 20 meter, terwijl jonge exemplaren vaak drijven met wiersloepen in open water.

De schriftvijlvis is een dagactieve, demersale omnivoor met een gevarieerd dieet dat zowel vegetatie als zittende of langzaam bewegende ongewervelde dieren omvat. Zijn voornaamste voedselbronnen zijn benthische algen, zeegrassen, hydroïden, gorgonen, vuurkoralen, koloniale zeeanemonen, zakpijpen en kleine kreeftachtigen. Naast grazen op rifsubstraten, zijn individuen in open water waargenomen die zich rechtstreeks voeden met vrij drijvende kwallen.

Voeding vindt plaats gedurende de dag, terwijl de vijlvis langzaam over substraatkenmerken beweegt. Zijn omhooggerichte mond is klein en bevindt zich aan het einde van een concave snuit. De kaken bevatten redelijk sterke tanden, met zes tanden in de buitenste rij van de bovenkaak en zes of minder in de buitenste rij van de onderkaak. Deze tanden stellen de vis in staat om taaie koloniale ongewervelde dieren af te knippen, zeewier te grazen en korstvormende organismen van koraalhoofden te verwijderen.